Thánh địa Mỹ Sơn – Wikipedia tiếng Việt

” Mỹ Sơn ” đổi hướng tới đây. Đối với những định nghĩa khác, xem Mỹ Sơn ( khuynh hướng )

Thánh địa Mỹ Sơn thuộc xã Duy Phú, huyện Duy Xuyên, tỉnh Quảng Nam, cách thành phố Đà Nẵng khoảng 69 km và gần thành cổ Trà Kiệu, bao gồm nhiều đền đài Chăm Pa, trong một thung lũng đường kính khoảng 2 km, bao quanh bởi đồi núi. Đây từng là nơi tổ chức cúng tế của vương triều Chăm Pa. Thánh địa Mỹ Sơn được coi là một trong những trung tâm đền đài chính của Ấn Độ giáo ở khu vực Đông Nam Á và là di sản duy nhất của thể loại này tại Việt Nam.

Thông thường người ta hay so sánh Thánh địa này với những tổng hợp đền đài chính khác ở Khu vực Đông Nam Á như Borobudur ( Java, Indonesia ), Pagan ( Myanma ), Angkor Wat ( Campuchia ) và Ayutthaya ( Thailand ). Từ năm 1999, Thánh địa Mỹ Sơn đã được UNESCO chọn là một trong những di sản quốc tế tân thời và tân tiến tại phiên họp thứ 23 của Ủy ban di sản quốc tế theo tiêu chuẩn C ( II ) như thể một ví dụ nổi bật về trao đổi văn hoá và theo tiêu chuẩn C ( III ) như thể vật chứng duy nhất của nền văn minh châu Á đã biến mất. Hiện nay, nơi đây đã được thủ tướng cơ quan chính phủ Nước Ta đưa vào list xếp hạng 23 di tích lịch sử vương quốc đặc biệt quan trọng quan trọng .

Mỹ Sơn có lẽ được bắt đầu xây dựng vào thế kỷ IV. Trong nhiều thế kỷ, Thánh địa này được bổ sung thêm các ngọn tháp lớn nhỏ và đã trở thành khu di tích chính của văn hóa Chămpa tại Việt Nam. Ngoài chức năng hành lễ, giúp các vương triều tiếp cận với các Thánh thần, Mỹ Sơn còn là trung tâm văn hóa và tín ngưỡng của các triều đại Chămpa và là nơi chôn cất các vị vua, thầy tu nhiều quyền lực. Những di vật đầu tiên được tìm thấy ghi dấu thời đại vua Bhadravarman I (Phạm Hồ Đạt) (trị vì từ năm 381 đến 413), vị vua đã xây dựng một Thánh đường để thờ cúng linga và Shiva. Mỹ Sơn chịu ảnh hưởng rất lớn của Ấn Độ cả về kiến trúc (thể hiện qua các đền tháp đang chìm đắm trong huy hoàng quá khứ), và về văn hóa—thể hiện qua các dòng bia ký bằng chữ Phạn cổ trên các tấm bia.

Dựa trên những tấm bia văn tự khác, người ta biết nơi đây đã từng có một đền thờ tiên phong được làm bằng gỗ vào thế kỷ IV. Hơn 2 thế kỷ sau đó, ngôi đền bị thiêu hủy trong một trận hỏa hoạn lớn. Vào đầu thế kỷ VII, vua Sambhuvarman ( Phạm Phạn Chi ) ( trị vì từ năm 577 đến năm 629 ) đã dùng gạch để kiến thiết xây dựng lại ngôi đền còn sống sót đến ngày này ( có lẽ rằng sau khi dời đô từ Khu Lật về Trà Kiệu ). Các triều vua sau đó liên tục tu sửa lại những đền tháp cũ và thiết kế xây dựng những đền tháp mới để thờ những vị thần. Gạch là vật tư tốt để lưu giữ ký ức của một dân tộc bản địa kỳ bí ; và kỹ thuật thiết kế xây dựng những tháp này của người Chàm cho tới nay vẫn còn huyền bí. Người ta vẫn chưa tìm ra lời giải đáp thích hợp nào về vật liệu kết nối, phương pháp nung gạch và thiết kế xây dựng .Những ngọn tháp và lăng mộ có niên đại từ thế kỷ VII đến thế kỷ XIV, nhưng những tác dụng khai thác cho thấy những vua Chăm đã được chôn cất ở đây từ thế kỷ IV. Tổng số khu công trình kiến trúc là trên 70 chiếc. Thánh địa Mỹ Sơn hoàn toàn có thể là TT tôn giáo và văn hóa truyền thống của nhà nước Chăm Pa khi thủ đô hà nội của vương quốc này là Trà Kiệu hay Đồng Dương .

Khảo cổ học[sửa|sửa mã nguồn]

Sau khi vương quốc Chiêm Thành lụi tàn, Thánh địa Mỹ Sơn đã chìm trong quên béng hàng thế kỷ, đến năm 1885, nó mới được phát hiện. Mười năm sau, những nhà nghiên cứu khởi đầu thực thi những cuộc phát quang, nghiên cứu và điều tra khu di tích lịch sử này .Có thể chia việc nghiên cứu và điều tra của những nhà khoa học Pháp về Mỹ Sơn thành hai quy trình tiến độ :
Đến năm 1904, những tài liệu cơ bản nhất về Mỹ Sơn đã được L. Finot và H. Parmentier công bố. Từ khu công trình nghiên cứu và điều tra của H. Parmentier, người ta biết cách đây hơn 100 năm Mỹ Sơn còn 68 khu công trình kiến trúc, và ông đã chia chúng thành những nhóm từ A, A ’ đến N .Nhà nghiên cứu và điều tra thẩm mỹ và nghệ thuật F.S. Tern chia di tích lịch sử Chăm Nước Ta thành 7 phong thái nghệ thuật và thẩm mỹ theo quy trình tiến triển của nó. Mỹ Sơn có đủ đại biểu những phong thái, trong đó có 2 phong thái xuất phát từ Mỹ Sơn. Đặc biệt phong thái Mỹ Sơn A1 với xuất phát là đền A1 thường được gọi là siêu phẩm kiến trúc của di tích lịch sử Chăm .Các nhà khảo cổ học Pháp chia những khu công trình kiến trúc ở Mỹ Sơn ra làm 10 nhóm chính : A, A ‘, B, C, D, E, F, G, H, K để đặt tên cho mỗi khu công trình theo kiểu ghép vần âm và số .
Bệ này và đường viền của bức tường là tổng thể những gì còn lại của ngôi đền trang trọng từng được gọi là ” A1 ” . Tháp được gọi là ” B5 ” ( nền ) là hình mẫu điển hình nổi bật còn sống sót của phong thái Mỹ Sơn A1 . Những ngôi đền ở Mỹ Sơn được làm bằng gạch đỏ. Chạm khắc trang trí đã được cắt trực tiếp vào những viên gạch .Về mặt kiến trúc thì những đền tháp, lăng mộ ở Mỹ Sơn là nơi quy tụ của những mẫu mã khác nhau, từ những kiểu cổ đại hay kiểu Mỹ Sơn E1 ( thế kỷ VIII, Mỹ Sơn E1 và F1 ), kiểu Hòa Lai ( cuối thế kỷ VIII – đầu thế kỷ IX, Mỹ Sơn A2, C7 và F3 ), kiểu Đồng Dương ( cuối thế kỷ IX – đầu thế kỷ X, Mỹ Sơn A10, A11-13, B4, B12 ), kiểu Mỹ Sơn A1 ( thế kỷ X, Mỹ Sơn B5, B6, B7, B9, C1, C2, C5, D1, D2, D4 ), kiểu chuyển tiếp Mỹ Sơn A1-Bình Định ( đầu thế kỷ XI – giữa thế kỷ XII, Mỹ Sơn E4, F2, nhóm K ) và kiểu Tỉnh Bình Định ( cuối thế kỷ XI – đầu thế kỷ XIV, Mỹ Sơn B1 và những nhóm G, H ) .

Nghệ thuật và kiến trúc qua bố cục đền tháp mang ảnh hưởng lớn của phong cách Ấn Độ. Khu Thánh địa gồm nhiều cụm tháp, bố cục mỗi cụm tháp đều có một tháp chính (Kalan) ở giữa và nhiều tháp phụ nhỏ bao bọc xung quanh. Kalan thường thờ Linga (sinh thực khí) hay linh tượng Shiva. Mặt trước mỗi cụm tháp là một tháp cổng (Gopura), tiếp đến tiền đình (Mandapa), hạng mục công trình có chức năng là nơi sắp xếp lễ vật và múa hát nghi thức hành lễ. Bên cạnh là một kiến trúc luôn quay về hướng Bắc (hướng thần tài lộc Kuvera), gồm 1 hay 2 phòng, gọi là Kósa Grha dùng để chứa đồ tế nhuyễn và thức ăn (cỗ) cúng chư thần.[1] Các tháp đều có hình chóp, biểu tượng của đỉnh Meru thần Thánh, nơi cư ngụ của các vị thần Hindu. Cổng tháp thường quay về phía đông để tiếp nhận ánh sáng Mặt Trời. Nhiều tháp có kiến trúc rất đẹp với hình những vị thần được trang trí với nhiều loại hoa văn. Phần lớn những kiến trúc này hiện nay đã bị suy tàn, nhưng đây đó vẫn còn sót lại những mảng điêu khắc mang dấu ấn hoàng kim của các triều đại Chăm Pa huyền thoại. Những đền thờ chính ở Mỹ Sơn thờ một bộ linga hoặc hình tượng của thần Shiva – thần bảo hộ của các triều vua Chăm Pa. Những người cầu nguyện thời trước thường đi vòng quanh tháp theo chiều kim đồng hồ trên một lối nhỏ.

Cụm tháp A ( Kalan Mỹ Sơn A1 ) thờ một bộ Linga, có 6 ngôi đền nhỏ từ A2-A7 đối xứng nhau bao quanh thờ những vị thần phương hướng ( trừ 2 hướng Đông, Tây ) : hướng Đông-thần sấm Indra, hướng Đông Nam-thần lửa Agni, hướng Nam-Diêm vương Yama, hướng Tây-thần khung trời Varuna, hướng Tây Nam-thần Nirrti, hướng Tây Bắc-thần gió Vayu, hướng Bắc-thần Kuvera, hướng Đông Bắc-thần toàn năng Isána. Tháp A1 có 2 cửa chính đối lập nhau, quay về 2 hướng Đông và Tây. Bao phía ngoài, xa tháp chính A1 hơn, là những tháp phụ tương đối lớn, được ký hiệu từ A8-A12, phân bổ trên một mặt phẳng vuông vắn .Đối diện với cụm tháp A, là cụm tháp B ( Kalan Mỹ Sơn B1 ) là cụm tháp TT của Thánh địa Mỹ Sơn .

Mặc dù chịu ảnh hưởng lớn từ Ấn Độ giáo, song biểu tượng của Phật giáo cũng tìm thấy ở Mỹ Sơn, vì đạo Phật Đại Thừa (Mahayana) đã trở thành tín ngưỡng chính của người Chăm vào thế kỷ X. (Một số đền đài đã được xây dựng trong thời gian này, tuy nhiên vào thế kỷ XVII nhiều tòa tháp ở Mỹ Sơn đã được tu sửa và xây dựng thêm) thông tin này không chính xác.

Tại Thánh địa Mỹ Sơn có một đền thiết kế xây dựng bằng đá, nó cũng là đền đá duy nhất của những di tích lịch sử Chăm. Văn bia tại Mỹ Sơn cho biết, đền này được trùng tu lần sau cuối bằng đá vào năm 1234. Nhưng rất tiếc là thiết kế xây dựng chưa triển khai xong. Khi người Pháp tò mò Mỹ Sơn nó có nền như thời nay, phía trên là đống gạch khổng lồ mà họ phải quét dọn 2 tháng mới xong ( theo Vòng tròn Mỹ Sơn, tác giả Parmentier, 1904 ) Ngày nay, ngôi đền này đã bị sập ( có lẽ rằng do bom Mỹ trong cuộc chiến tranh Nước Ta, vì ngay sát tháp là một hố bom sâu hoắm vẫn dấu tích ) nhưng hệ móng của nó cho thấy nó cao trên 30 m và đây là ngôi đền cao nhất của Thánh địa này. Các tài liệu tích lũy được xung quanh khu đền này cho thấy nhiều năng lực đây là vị trí của ngôi đền tiên phong vào thế kỷ IV .
Công việc bảo tồn tiên phong diễn ra năm 1937 bởi những nhà khoa học người Pháp. Trong tiến trình từ năm 1937 đến 1938, đền A1 và những đền nhỏ xung quanh nó được trùng tu. Các năm sau, từ năm 1939 đến 1943, những tháp B5, B4, C2, C3, D1, D2 được trùng tu và gia cố lại. Tuy nhiên, nhiều tháp và lăng mộ ( gồm có tổng hợp A với tháp A1 đã từng rất trang trọng – gồm tháp chính A1 cao 24 mét và 6 tháp phụ xung quanh, bị tiêu diệt năm 1969 ) đã bị diệt trừ trong Chiến tranh Nước Ta .

Phần lớn các đền đài trong các nhóm khu vực trung tâm như B, C và D còn tồn tại, và mặc dù rất nhiều pho tượng, bệ thờ và linga đã bị lấy về Pháp trong thời kỳ thực dân hay gần đây được chuyển tới các viện bảo tàng như Viện bảo tàng Lịch sử Việt Nam, Viện bảo tàng Thành phố Hồ Chí Minh và Bảo tàng Nghệ thuật điêu khắc Chăm Đà Nẵng, vẫn có một viện bảo tàng Tuesday dược thiết lập trong 2 ngôi đền với sự trợ giúp của người Đức và Ba Lan để trưng bày các mô hình các lăng mộ và hiện vật còn lại. Ngày 24 tháng 3 năm 2005 tỉnh Quảng Nam đã tổ chức lễ khánh thành nhà trưng bày, giới thiệu di tích Mỹ Sơn với diện tích 5.400 m² với nhà trưng bày chính rộng 1.000 m² ngay lối dẫn vào di tích (khoảng 1 km) do Nhật Bản tài trợ không hoàn lại. Tuy nhiên, hiện nay vẫn còn nhiều lo ngại về tình trạng của các công trình kiến trúc, một số trong đó có khả năng sập đổ. Trong giai đoạn từ năm 2002 đến 2004, Bộ Văn hóa và Thông tin Việt Nam đã chi khoảng 7 tỷ VNĐ (USD 440.000) cho dự án phục chế khẩn cấp Thánh địa Mỹ Sơn; một dự án của UNESCO được hỗ trợ bởi chính phủ Ý với số tiền là USD 800.000 và các cố gắng phục chế có nguồn vốn từ Nhật Bản hiện nay cũng đang góp phần ngăn chặn tình trạng xuống cấp của chúng. Các công việc phục chế tại đây cũng được World Monuments Fund (WMF) góp vốn.

  1. ^ Bài Mỹ Sơn, cánh cửa vào quá khứ của Trần Kỳ Phương-viện Bảo tàng Điêu khắc Champa, TP. Đà Nẵng, đăng trên tạp chí Kiến trúc Nước Ta số 1/1995, trang 43-44 .

Liên kết ngoài[sửa|sửa mã nguồn]

Source: https://virtual360.vn
Category: Blog

Viết một bình luận